Biegówki – jakie narty wybrać?

Alicja Rolska
Biegówki do „klasyka” czy „łyżwy”? Sportowe czy turystyczne? Rekreacyjne czy back country? Z łuską czy bez? Wybór nart biegowych zależy od ich przeznaczenia, stylu biegania, przygotowania trasy, formy aktywności, poziomu wytrenowania.

Styl biegowy
Jeden z głównych podziałów nart biegowych uwzględnia ich przeznaczenie do stylu biegania na nartach: klasycznego i łyżwowego. Różnice w technice biegania na nartach wymuszają inną konstrukcję nart. Dlatego podstawowy podział biegówek, który stosują producenci, dotyczy stylu, do którego są przeznaczone.
O ile na pierwszy rzut oka narty są do siebie podobne (długie i wąskie), różnią się w wielu drobnych szczegółach, które nadają im właściwy charakter. Właśnie te detale są najważniejsze, gdyż ułatwiają poruszanie się wybraną techniką i pozwalają na zwiększenie efektywności biegu.

Produkuje się także narty combi, czyli uniwersalne. To biegówki, których konstrukcja stanowi kompromis między nartami do stylu klasycznego i łyżwowego. Przeznaczone są dla osób, które głównie ze względów finansowych nie mogą pozwolić sobie na zakup nart przeznaczonych do konkretnych stylów. Teoretycznie pozwalają na poruszanie się dwiema technikami. Nie pobiegamy jednak na tych nartach „klasykiem” i „łyżwą” w trakcie jednego wypadu na biegówki, gdyż każda z technik biegowych wymaga innego smarowania.

Forma aktywności
Wybór odpowiednich nart wymaga odpowiedzi na pytanie gdzie i w jakim celu będziemy na nich biegać. Czy potrzebujemy nart do startów w zawodach, czy do zimowych spacerów z rodziną lub wycieczek poza przygotowanymi trasami, np. w kopnym śniegu?
Dlatego kolejny ważny podział biegówek bierze pod uwagę rodzaj aktywności, do której są dedykowane, wyodrębniając narty: wyczynowe, sportowe i turystyczne.

Biegówki wyczynowe (zawodnicze) wykorzystywane są przez sportowców wyczynowych do zawodów, czasem także do treningów. Ich szerokość z reguły oscyluje w granicach 40 – 44 mm. Charakteryzują się także niską wagą – para nart o długości ok. 190 cm może ważyć 900 – 1100 g. Narty biegowe wyczynowe przeważnie produkowane są w trzech sztywnościach: twarde, średnie i miękkie. Różnice w sztywności pozwalają na lepsze dopasowanie ich do warunków fizycznych i siły nóg zawodnika. Dla najlepszych i najszybszych wyczynowców produkuje się także narty na różne rodzaje podłoża, na śnieg suchy i mokry, twardy i miękki, ciepły i zimny, różniące się składem chemicznym i strukturą ślizgów. Takie różnice są istotne dla elity zawodników, gdy setne części sekundy mogą mieć wpływ na medal. Dla przeciętnego narciarza nie mają znaczenia. Narty wyczynowe od nart z pozostałych grup, oprócz wykorzystania najbardziej wyrafinowanych materiałów, zazwyczaj odróżnia dużo wyższa cena.

Narty sportowe stosuje się do wszelkich aktywności sportowych. Są przeznaczone dla osób, które dobrze opanowały technikę jazdy na biegówkach i mają już sporo doświadczenia. Wykorzystywane do treningów, na zawody dla amatorów i do rekreacyjnej jazdy po dobrze przygotowanych trasach. Szerokość nart sportowych mieści się zazwyczaj w wymiarach 42-45 mm, a para nart o długości ok 190 cm przeważnie waży 1100 – 1400g. Ich podstawową zaletą jest dobry stosunek ceny do jakości. Większość zawodników biorących udział w biegach masowych, startuje na nartach z kategorii sportowej.

Największą grupę stanowią narty turystyczne, przeznaczone do wszelkich aktywności rekreacyjnych i turystycznych. Zwiększona szerokość (średnio 45 – 55 mm) zapewnia lepszą stabilność, ale wiąże się także z większą wagą (1300-1500 g para) i niższą prędkością jazdy.
W szerokiej grupie biegówek turystycznych znajdują się narty rekreacyjne, fitness i back country.
Narty rekreacyjne są przeznaczone do jazdy po przygotowanych trasach i poza nimi (ale w łagodnych warunkach terenowych), często szersze niż biegówki z wyższych kategorii, dzięki czemu bardziej stabilne – dla początkujących i osób używających biegówek do spacerów i wycieczek oraz osób o słabszej kondycji fizycznej.
Narciarze, którzy opanowali już technikę biegania na nartach i planują jeździć wyłącznie na przygotowanych trasach, mogą rozważyć zakup biegówek z kategorii fitness. Są one przeznaczone na dobrze przygotowane trasy, dla osób które dbają o zdrowie i kondycję, a nie mają zacięcia sportowego i traktują biegówki tylko jako formę zimowej aktywności.
Narty back country są przeznaczone do poruszania się poza wyznaczonymi szlakami, także w kopnym śniegu i w trudniejszych warunkach terenowych. Często wyposażone w stalowe krawędzie, co dodatkowo wzmacnia narty i ułatwia ześlizgiwanie się z oblodzonych stoków, są z reguły krótsze i szersze niż z grup opisanych powyżej. Narty z tej kategorii, ze względu na szerokość i ciężar, nie będą nadawały się do poruszania na przygotowanych trasach biegowych (mogą nie zmieścić się w torze do kroku klasycznego), za to ułatwią zimowe wędrówki poza szlakami, po lasach, polach, czy ośnieżonych terenach miejskich.

Większość firm wyodrębnia także dwie dodatkowe podkategorie: narty dla kobiet i dzieci. Oprócz odmiennej szaty graficznej i kolorystyki trafiającej w gusta płci pięknej, narty damskie są mniej sztywne. Dzięki temu kobiety, które są zazwyczaj lżejsze i dysponują mniejszą siłą nóg niż mężczyźni, mogą cieszyć się nartami lepiej dopasowanymi do ich warunków fizycznych.
Producenci nart biegowych zadbali również o dzieci, także bardzo małe, które zaczynają stawiać pierwsze kroki na biegówkach. Specjalne serie nart dla dzieci, relatywnie szersze, krótsze i mniej sztywne, konstruowane są w sposób mający ułatwić naukę. Aby dodać motywacji naszym pociechom, malowane są w ulubionych przez dzieci kolorach i ozdabiane wizerunkami zwierząt, bądź innymi sympatycznymi malunkami.
Niemal każdy producent ma w swojej ofercie także narty zawodnicze (wyczynowe i sportowe) dla młodzieży trenującej narciarstwo biegowe lub biatlon w klubach i często startującej w zawodach.

Z łuską czy bez?
Miłośnicy narciarstwa biegowego od lat spierają się, które narty biegowe do techniki klasycznej są lepsze, te z tzw. łuską w środkowej części ślizgu, czy bez łuski – czyli z gładkim ślizgiem na całej długości.
Gdy poruszamy się na nartach techniką klasyczną, narty prowadzimy równolegle. Jeśli chcemy przesuwać się do przodu, musimy spowodować, żeby narta, na której się opieramy, choć na chwilę zatrzymała się w miejscu i nie odjechała w przeciwnym kierunku. W stylu łyżwowym kątowe ułożenie narty w stosunku do kierunku jazdy skutecznie zapobiega jej cofnięciu i daje solidne oparcie. W nartach do „klasyka” wygięta do góry środkowa część narty odpowiada za przyczepność. W tej części ślizg, nazywany strefą odbiciową, pokrywany jest smarem odbiciowym (zwanym także „na przyczepność” lub „na trzymanie”).
Jednym z popularniejszych rozwiązań, które umożliwia jazdę na biegówkach stylem klasycznym bez użycia smarów odbiciowych, jest tzw. łuska. To struktura ślizgu narty w środkowej części jej długości, która wyglądem przypomina rybią łuskę. Niewielkie płytki na ślizgu narty pochylone są kątowo, umożliwiając płynny poślizg przy ruchu narty w przód. Gdy dociśniemy nartę do podłoża, łuska wciska się w śnieg powodując zwiększone tarcie.

Producenci prześcigają się w opracowywaniu technologii mających poprawić działanie łuski. W tańszych biegówkach łuski wyciskane są w ślizgu jeszcze w początkowym etapie produkcji. W tych droższych łuska jest wycinana w gotowej narcie dopiero po zmierzeniu jej parametrów na wyspecjalizowanych maszynach. Pozwala to na pokrycie łuską optymalnej długości ślizgu w zależności od sprężystości każdej narty.
W niektórych starszych typach biegówek przeznaczonych ściśle do turystyki, zamiast łuski możemy spotkać tzw. foki. To wklejone w ślizg paski tkaniny z wystającym, najczęściej sztucznym włosiem. Włosy ustawione są zgodnie z kierunkiem jazdy. Gdy narta przesuwa się w przód, włos jest gładzony, gdy chcemy przesunąć ją do tyłu, włos stawia opór.

Czasami słyszymy opinie, wg których narty z łuską nie wymagają smarowania, co może wprowadzić w błąd mniej doświadczonych biegaczy. Biegówki z łuską nie wymagają nakładania smarów zapewniających trzymanie przy odbiciu (tzw. smarów odbiciowych), wymagają jednak, tak jak wszystkie narty, smarowania (parafinowania) tych części ślizgu, które przez cały czas mają kontakt z podłożem i zapewniają poślizg narcie.

Co lepsze, narty z łuską czy bez? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, bo zależy ona od oczekiwań użytkowników. Osoby, dla których najważniejsza jest prędkość, rezygnują z łuski. Wszyscy narciarze wyczynowi podczas zawodów ścigają się na biegówkach wymagających użycia smarów odbiciowych. Najważniejszy i decydujący powód to możliwość osiągania większych prędkości jazdy na nartach bez łuski oraz dobre trzymanie także na mocno ubitym i zmrożonym śniegu.
Wbrew pozorom nie dla wszystkich duża szybkość jazdy na nartach to zaleta. Osoby początkujące lub słabiej radzące sobie na zjazdach i stromych podbiegach, więcej przyjemności i pożytku będą miały z wolniejszych nart, które w zamian zapewnią pewniejsze odbicie.
Także narciarze, którzy cenią sobie przede wszystkim wygodę, zdecydują się na biegówki z łuską. Zwłaszcza, że złe dobranie smarów do warunków śniegowych może skutecznie spowolnić jazdę. Ślizgająca się narta przy odbiciu lub przyklejający się do smaru śnieg, tworzący grubą warstwę papy śniegowej, mogą nawet uniemożliwić jazdę. Ponadto narty bez łuski wymagają wożenia ze sobą kompletu smarów odbiciowych i przygotowania nart tuż przed wyjściem na trasę po zapoznaniu się z warunkami na miejscu (np. przy pomocy termometru do mierzenia temperatury śniegu). Smary odbiciowe, a zwłaszcza tzw. klistry, mogą pobrudzić rękawice, ubrania, a także tapicerkę samochodu, jeśli narty przewożone są bez pokrowca we wnętrzu pojazdu.

Jakich nart potrzebujesz?

Dopiero zaczynasz
Jeśli myślisz o zakupie pierwszych nart, wybierz biegówki z kategorii turystycznej, najlepiej rekreacyjne. Narty z tej grupy są szersze, więc zapewniają większą stabilność i mniejsze prędkości. Zwiększona szerokość nart pozwoliła też producentom na ich skrócenie.
Na początku możesz mieć problemy z zachowaniem równowagi, a zbyt duża prędkość na zjazdach, jeśli nie masz jeszcze opanowanej dobrze techniki, może być nawet niebezpieczna. Dlatego stabilne i niezbyt szybkie narty w przypadku osób początkujących sprawdzą się najlepiej. Krótsze narty ułatwią także panowanie nad nimi na zakrętach, czy podczas zwrotów.
Z czasem, gdy opanujesz już dobrze bieganie na nartach, biegówki te wykorzystasz do poruszania się po nieprzygotowanych trasach lub na początku i końcu sezonu, gdy warunki śniegowe pozostawiają wiele do życzenia i nie trudno o zarysowanie nart. Warto więc mieć komplet wysłużonych biegówek, do wykorzystania w tym okresie.

Poruszasz się na biegówkach po słabo przygotowanych trasach lub poza nimi
Niestety dobrze przygotowane trasy można spotkać w niewielu górskich rejonach Polski. Nie każdy może pozwolić sobie na częste wyjazdy w góry, aby tam przebiec się po trasie przygotowanej przez ratrak. Większość z nas poszukuje sprzętu, który umożliwi spacery i wycieczki po śniegu w okolicy, w której mieszkamy, po leśnych ścieżkach i polach. Na takie okazje najlepsze będą narty z kategorii turystycznej z grupy back country. Im trudniejsze warunki przewidujesz (kopny śnieg, rowy, krzaki, obalone drzewa), tym narty powinny być szersze i krótsze. Zwiększona szerokość utrudni zapadanie się, a zmniejszona długość ułatwi manewrowanie. Na trudne warunki dobrze się sprawdzą narty wzmocnione stalowymi krawędziami na całej długości.

Biegówki jako forma rekreacji na przygotowanych trasach
Jeśli masz już za sobą pierwsze kroki na biegówkach, znasz podstawy techniki biegowej i nie masz problemu z zachowaniem równowagi, pomyśl o nartach rekreacyjnych. Jeżeli szukasz szybszych nart na profesjonalnie przygotowane trasy, wybierz narty z grupy fitness. Jeśli nie chcesz uczyć się trudnej sztuki smarowania nart „na trzymanie” i chcesz skrócić czas przygotowania sprzętu, wybierz narty wyposażone w łuskę.

Biegówki jako trening alternatywny
Jesteś osobą aktywną fizycznie i poszukujesz aktywności, która zimą pozwoli ci na zachowanie dobrej formy i zdrowia? A może uprawiasz inne sporty, np. kolarstwo, bieganie, grasz w piłkę nożną? Gdy spadnie śnieg i dotychczasowe ćwiczenia będą utrudnione, biegówki będą idealną formą treningu alternatywnego.
Wybór nart zależy o tego, po jakich trasach będziesz biegać. Do jazdy po nieprzygotowanych ścieżkach, zasypanych śniegiem polach i lasach, najlepsze będą narty back country.
Jeśli jednak masz możliwość biegania na nartach po odpowiednio przygotowanych trasach, to pod warunkiem, że czujesz się już pewnie na biegówkach, możesz wybierać pomiędzy nartami fitness i sportowymi. Gdyby ci w przyszłości przyszła ochota wystartować w zawodach dla amatorów narciarstwa biegowego lub nawet w Biegu Piastów, narty z kategorii sportowej będą jak znalazł.

Narty biegowe jako dyscyplina sportu. Jeżeli uprawiasz narciarstwo biegowe jako dyscyplinę sportu, to właśnie dla ciebie są narty z kategorii sportowej i wyczynowej. Narty sportowe bardzo dobrze sprawdzają się podczas treningów i zawodów dla amatorów, w których czerpiesz przyjemność z samego startu. Gdy zechcesz walczyć o dobry wynik i wysokie miejsce w klasyfikacji biegów narciarskich, koniecznością będzie zakup nart wyczynowych.
Pamiętaj jednak, że jeśli nie dysponujesz odpowiednią wytrzymałością i siłą nóg, a zwłaszcza idealną techniką, nie wykorzystasz możliwości nart wyczynowych. Znacznie użyteczniejsze okażą się wyższe modele nart sportowych, które są też znacznie tańsze niż narty zawodnicze.

Po wyborze odpowiedniej kategorii nart i decyzji czy mają być wyposażone w łuskę, trzeba wziąć pod uwagę własną kondycję, wagę, wzrost i siłę mięśni, ale to już jest temat na osobny artykuł. Są już w Polsce firmy, zajmujące się sprzedażą i serwisem biegówek, wyposażone w urządzenia mierzące nacisk stopy na nartę i ułatwiające dobranie długości dopasowanej do możliwości narciarza. Miejmy nadzieję, że wraz ze wzrostem popularności narciarstwa biegowego, wkrótce w każdym sklepie ze sprzętem narciarskim, spotkamy życzliwy i dobrze przeszkolony personel, który zaoferuje profesjonalne porady w zakresie doboru sprzętu. Dopóki nie jest to standardem, warto samemu zapoznać się z teorią na temat biegówek, tak by dokonać właściwego wyboru nart biegowych.

Alicja Rolska jest redaktorem serwisu www.nabiegowkach.pl